(AILEU) Lian Karau Dikur-Primeiru Ministru (PM), Kayrala Xanana Gusmão, hatete husu ba dirijente hotu iha munisipiu Aileu, hakarak simu desentralizasaun administrativa no poder lokál tenke servisu ho responsabilidade.
“Kayrala Xanana Gusmão, husu ba dirijente hotu iha munisipiu Aileu hakarak tama ba desentralizasaun administrativa no poder lokál tenke servisu ho responsabilidade, atu nune’e prepara-an halo dia’k hodi alkansa ba mehi bo’ot ne’ebé sei akontese iha tinan 2027, prepara-an iha parte finansas, planeamentu no rekursus umanu, nune’e jere buat hotu lao ho diak, sé lae mak ita gasta orsamentu ne’ebé bo’ot, maibé laiha benefisiu ba povu no nasaun, liu-liu iha Aileu, tanba atu halo planu ruma tenke benefisiu ne’e ba povu, atu nune’e povu bele sente katak desenvolvimentu mak ida ne’e duni”, Xanana Gusmão, informa iha salaun Timor-Klaran-Aileu, Kinta, 26/02/2026.
Xanana Gusmão, salienta katak husi governu sentral la’os halo buat hotu loos deit, maibé sempre iha fallansu balun ne’ebé presiza hadia, husi fallansu sira ne’e hodi ita kurize malu no hakbit malu bainhira kaer distinu Munisipiu Aileu nian.
“Xanana dehan, osan ne’ebé ita hasai tenke iha nia resultadu to’o tinan lima ka neen, sé lae mak ita halo foin fulan neen ita hahú tau fali osan, tanba ne’e husu ba autoridade hotu iha munisipiu Aileu, tenke kordena didiak ho imi nia servisu, atu nune’e servisu ho diak la hadau malu, maske posisaun servisu ne’ebé la hanesan, maibé buka malu atu diskute hamutuk hodi buka solusaun ba desenvolvimentu munisipiu Aileu nian iha áreas hot-hotu ne’ebé sei mai iha imi nia liaman, bainhira simu ona iha imi nia liman, la’os atu simu tan osan, maibé imi mak sei deside iha imi nia kakutak, imi nia esperitu, imi nia vontade no imi nia determinasaun atu halo buat diak ba munisipiu Aileu”.
Xanana dehan, bainhira prontu ona simu poder lokal, tenke unidade iha asaun, pensamentu, divizasaun no objetivu, ida ne’e tenke iha, tanba husi asaun sira ne’e hotu ho objetivu ida hakarak hetan vitoria hodi hadia povu nia moris, atu nune’e lori desenvolvimentu ba povu moris diak liu, ida ne’e mak objetivu ne’ebé tenke halo imi unidus iha vizaun.
“Bainhira ita ba to’o iha ne’eba, la’os ita tenke halo buat hotu dala ida, ne’e signifika katak ita laiha vizaun, bainhira ita laiha vizaun mak la halo planu ho diak, tanba ne’e husu ba munisipiu Aileu tenke iha unidade ba objetivu, divizaun no esforsu, atu nune’e ko’alia ba malu no Kritika, maibé labele uza kritika hodi hatun malu, uza kritika atu hadia, hametin estrutura ne’ebé imi atu forma, hametin imi nia servisu hamutuk no hametin imi nia kordenasaun, kooperasaun, husi buat sira ne’e hotu ho objetivu atu servi rai ida ne’e ho povu Aileu, tanba ne’e buka no ko’alia ba malu hodi preparadu ho diak atu simu poder lokál iha tinan 2027, sé imi la preparadu hein ba tinan 2034”.
Husu ba Presidente Autoridade Munisipiu Aileu, bainhira bolu ema ida ba servisu iha administrasaun tenke haree ema ne’ebé iha tekniku, matenek, hatene no onestu, lalika kahur partidu politiku iha ne’eba, bainhira kahur partidu politiku iha ne’eba ita la serve ona povu, maibé ita serve grupu ida, sé mai ho pensamentu ida ne’ebé hakarak buka malu deit, entaun servisu nu’udar Autoridade Municipal Aileu la lao ba oin”, Primeiru Ministru Kayrala Xanana Gusmão, hakotu.
Ministru Administrasaun Estatal (MAE), Tomas do Rosario Cabral, relata ita hotu rona ona Autoridade Minisipiu apresenta ona planu investimentu minisipal nomós avalisaun no kondisaun minimu husi diretor sira ne’ebé divulga ona, tanba ne’e ita iha programa atu responde ba avaliasaun ne’e rasik iha parte rua formasaun no asistensia tekniku.
“Tomas Cabral, dehan bainhira avaliasaun minisipiu nian mai, xefe servisu nian balu kuaze diak hela, maibé pontu situasaun tolu mak ita nota hela hanesan kordenasaun mak sei presiza hadia, atu nune’e servisu hamutuk, planeamentu no korespondensia, tanba korespondensia ne’e mak konvuzaun liu iha kraik ho kordenasaun, tan ne’e husu ba diretor servisu munisipais sira tenke iha liña kordenasaun diak, bainhira ita laiha planu kordenasaun ne’ebé diak ita tenke hadia ida ne’e, tanba ita bo’ot sira mak sai nukli ba governasaun foun”.
Nia hatutan, ohin Presidente Autoridade Munisipiu Aileu (PAMA), preparadu klaru maibé kondisaun preparadu atu lao ba oin, sé ita la prepara ho diak eleisaun mai mak iha leten ne’e mesak ema politika deit, entaun iha okos la lao ona, tanba ne’e ita tenta atu resolve situasaun ida ne’e.
“Tanba ne’e mak dadus ita tenke halo atualizasaun, iha ne’ebé lei dehan katak mai husi númeru eleitores, ho nune’e mak ita tenta atu hadia iha nivel kordenasaun, tanba iha rekomendasau balu husi munisipiu Aileu kona-ba rekursus umanu, atu evita númeru kontratadus barak, ita tenke iha rekurusu umanu ne’e ho dadus no arkivus, tanba iha postu administratiu hotu ita iha tekniku informatiku ida iha ne’eba, presidente autoridade sei distribui hodi fiskalizador nia distribuisaun ne’e tinan ida dala rua ba halo fiskalizasaun iha servisu hotu, alende ne’e diretor munisipais sira tenke hato’o relatoriu ba presidente hodi hatene saida mak ita boot sira halo, ho nune’e mak ita iha ona gabinete apoiu autoridade hodi kontrola servisu sira iha kraik”. Tomas Cabral hakotu.
Jornalista : Crispin de J. Amaral
