
Lian Karau Dikur (AILEU)-Komunidade aldeia Lebucucu, suco Cotolau, posto administrativo Laulara, municipio Aileu, kontra dezisaun husi José Maria Neto, hanesan membru Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) iha ne’ebé hadau rai komunidade sira nian ilegalmente.
Porta-voz, João Alves de Carvalho, deklara ba públiku relasiona ho rai ka kintal ne’ebé agora daudaun José Maria Neto, hanesan membru Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) ne’ebé akuza komunidade aldeia Lebucucu iha tribunal kona-ba rai ne’ebé ho medida 7.5 hektares, katak rai refere nia aman hakiak nian.
“akuzasaun ne’e laloos, tanba José Maria Neto, hanesan membru polisia nasional Timor-Leste, iha komandu geral, ukupante daruak iha tempu okupasaun Indonesia uza forsa no uza okupante nia naran Agosto Castelo Branco, ne’ebé moris iha Portugal, iha tempu SALAZAR, iha ne’ebé falsifika dukumentu hodi mai hadau rai iha Lebucucu, tanba ne’e ami komunidade aldeia Lebucucu hotu la hatene no la koñese nia, ami hatene deit mak Malae ida ho naran Agosto Castelo Branco, uluk tempu kolonial portugués sai hanesan administrador posto Turiscai nian”, dehan porta-voz, João Alves de Carvalho, iha Besilau, tersa (02/03/2026)
Nia hatutan iha tempu ne’eba komunidade aldeia Lebucucu, hatene mak Agosto Castelo Branco, tanba nia mak husu rai ba sr. Victor Alves, hanesan nain ba kompañia koa-ai iha aldeia Lebucucu, atu fasilita uma provisoriu ida ba nia hodi deskansa.
Enkuantu iha momentu ne’eba mosu impedimentu ba komunidade Lebucucu hodi hasoru Agosto Castelo Branco, maibe iha tempu rezime SALAZAR uza sistema Ditadura ne’ebé hahu husi tinan 1954-1968 no avo ho aman hetan presaun hodi kaer kastigu iha aileu kuaze tinan 4 detensaun preventiva
“Maibé iha momentu ne’eba mosu kedan impedimentu husi komunidade Lebucucu, hasoru Agosto Castelo Branco, tanba ita hotu hatene katak iha tempu ne’eba resime SALAZAR, uza Sistema ditadura, entaun iha momentu ne’eba hahú husi tinan 1954 to’o 1968, komunidade Lebucucu, (Avo, ho aman sira hetan presaun kaer sira ba kastigu iha Aileu kuaze fulan 4 no detensaun preventivas iha Aileu, ikus mai Agosto Castelo Branco, aproveita lori ema husi Turiscai hodi hamos kintal refere ho medida 7.5 hektares, maibé la inklui komunidade Lebucucu”, Porta-voz konta.
Tanba ne’e komunidade Lebucucu, la simu dezisaun husi komisaun Terras Propriedades Nasional ne’ebé foti sira nia rai heransa ne’ebé aforamentu iha dukumentu komprativu bulletin ofisial husi estadu portugués, iha ne’ebé afora husi sira nia avo Fransisco Alves, ne’ebé selu rai ten ba estadu portugués, ikus mai dehan José Maria Neto, mak na’in ba rai refere.
“Ami komunidade aldeia Lebucucu, la simu no rejeita total deklarasaun husi José Maria Neto, iha ministeriu públiku, iha ne’ebé nia hatete katak iha tempu invazaun rezime militar Indonesia iha Timor-Leste, iha tinan 1975, arguido João Alves de Carvalho, nia aman Daniel Alves, hamutuk ho argido sira seluk nia inan-aman mak hadau tia rai ka kintal refere, iha tinan 1976, sira aproveita ku kafe no ai-han sira seluk ne’ebé lezadu nia inan no aman hakiak kuda, inklui estraga sira iha kintal laran hanesan kafe, ai santuku, avocate no seluk tan”.
Nia haforsa katak komunidade Lebucucu la mentavel ho komisaun terras nasional ne’ebé hamriik hanesan orgaun independente, maibé foti dezisaun la neutru hodi entrega komunidade nia rai heransa ba pesoal ida husi municipio Baukau ho naran José Maria Neto, ne’ebé uza malae okupante nia naran hodi falsifika dukumentu sai na’in ba rai heransa ne’ebé hela nanis husi avo sira.
Nia hatete, deklara ba publiku José Maria Neto la iha direitu ba rai iha Aldeia Lebucucu, Suku Cotolau, Postu Administrativu Laulara, Munisipiu Aileu tanba la iha relasaun no la rekoñese, nune’e hodi kondena aktus husi José Maria Neto ne’ebé hamutuk ho ekipa DNC munisipiu Aileu hodi halo levantamentu maibe dadus la iha rekoñesimentu husi autoridade sira
“Ami hakarak deklara ba públiku katak José Maria Neto, nia laiha direitu totalmente ba rai iha aldeia Lebucucu, suco Cotolau, posto administrativo Laulara, municipio Aileu, tanba sira laiha relasaun familiar ho nia no la koñese nia, ami mós kondena makas aktus husi José Maria Neto, iha ne’ebé hamutuk ho ekipa DNC, municipio Aileu mai halo levantamentu ba dadus laiha rekoñesimentu husi autoridade sira iha baze hanesan autoridade posto, suco no aldeia, inklui autoridade aldeia Lebucucu rasik, tanba José Maria Neto, nia prenzensa iha terenu uza atributu ka armas PNTL, nian hanesan pistola no kilat boot hodi hatauk komunidade rai na’in”, Porta-voz, João Alves de Carvalho, hakotu.
Jornalsita : Crispin Amaral