info@liankaraudikur.tl

Publika iha → ,

HAK Relata Ba Governu Japaun Husu Dezkulpa Ba Vitima Violasaun Sexual Iha TL, Durante Funu Mundial Tinan 1941

Lian Larau Dikir (Dili)-Asosiasaun Hak, husu ba governu Japaun atu husu deskulpa ba vitima violasaun sexual no violasaun direitus umanus hasoru Timoroan sira durante funu mundial daruak iha Timor-Leste, iha ne’ebé tinan 1941, bainhira militar Japaun halo okupasaun iha funu mundial daruak.

Porta-voz Marina Galucho, hateten relasiona ho komemorasaun loron okupasaun Forsa Japaun iha Timor-Leste ba dala 84 ne’e husi involvimentu japaun funu mundial ba dala II ne’ebé hahu loron 7 dezembru 1941 hodi ataka baze militar Pearl Harbor husi estadus unidus nian

“involvimentu Japaun ba funu mundiál ba dala II, hahú iha loron 07 fulan Dezembru tinan 1941, bainhira ataka ba baze militár Pearl Harbor estadus unidus nian, iha tempu ne’eba predisaun katak aliadus estadus unidus nian hatudu katak Japaun sei invade Timor-Leste hanesan baze estratéjiku hodi ataka Australia, bazeia ba predisaun ne’e forsa aliadus estadus unidus inkluzivamente forsa integrada Australia no Olanda to’o iha Timor-Leste iha loron 17 fulan Dezembru tinan 1941”, dehan porta-voz, Marina Galucho, iha salaun Hak, Kinta, 19/02/2026.

Nia hatutan, iha tempu ne’eba Timor-Leste iha Portugal nia ukun ho governadór Manuel Abreu Fereira de Carvalho, nia hanesan governasaun ne’ebé rejeita prezensa husi forsa aliadu nian, maibé Japaun utiliza kestaun neutralidade hodi dun katak Timor-Leste fó apoiu ba forsa aliadus hodi husik sira harii baze iha Timor, ho razaun ne’e Japaun invade kedas Timor iha loron 20 fulan Fevreiru tinan 1941

Enkuantu, iha tempe ne’e povu Timor-Leste obrigatoriu hodi halo forsada halo estrada no fornese hahan ba japonés kuaze rihun 12 ne’ebé espalla iha territoriu Timor laran tomak, nune’e iha tempu ne’eba kapital dili sai primeiru japaun halo funu iha Timor-Leste.

“Povu Timor-Leste obrigatóriu halo servisu forsadu hanesan estrada, fornese hahan ba tropas Japonés kuaze rihun 12, ne’ebé mak espalla iha teritóriu Timor-Leste, iha tempu ne’eba kapitál Dili sai nu’udar fatin ba dala uluk forsas Japaun hahú funu iha Timor, sai sasin ba dala uluk sofrimentu ba Timoroan sira, liu-liu ita nia inan feton sira tenke sai vitima husi funu ne’ebé sira rasik lahatene, tanba forsa Japonés lori labarik feto ho idade kiik ba hamutuk iha fatin Ianjo, atu servisu sira nian “Nafsu Birahi”, ka nesesidade sexuál, maske ho idade ne’ebé 12 anus ba leten” dehan porta-voz.

Nia dehan, tuir peskiza ne’ebé HAK, ho koligasaun Japaun hala’o iha tinan 2005, entrevista ona sasin ho sobrevivente iha munisipiu 12, hamutuk ema 62, kompostu husi vitima 20 no sasin ema na’in 47.

Alende husi peskiza refere hodi produz livru titulu “Luta Ba Lia Loos No Justisa” husi titulu livre ne’e tanba vitima sira hahu koalia sai nia historia moruk ne’ebé Militar Japaun sira halo ba sira

“husi rezultadu peskiza ne’e, produs livru ho titulu “Luta Ba Lia Loos No Justisa”, tanba vitima sira ne’e mak iha korajen no aten brani hodi haktuir sira nia istória moruk no nakukun, maske vitima barak mate no laiha rekoñesimentu husi governu Japaun no Timor-Leste, tanba ne’e sira husu ba governu Japaun atu husu dezkulpa no fó reparasaun ba vitima sira, maibé to’o agora seidauk foti medidas ruma, governu Japaun nafatin la akomoda kazu Timor-Leste  husi eskema reparasaun ne’ebé nia hala’o ona ba nasaun sira seluk depois funu mundiál daruak remata”, porta-voz haktuir.

Porta-voz dehan, iha Japaun koligasaun Japonés sira ba Timor-Leste hala’o dialogu ho governu Japaun kona-ba asuntu ida ne’e, tanba governu Japaun hateten katak relasaun bilateral entre Timor-Leste no Japaun “hateke ba oin”, (future-oriented), sira labele halo buat ida, tanba governu Timor-Leste mak la foti asuntu ida ne’e hanesan ajenda diplomatika bilateral.

Porta-Voz salienta, husu ba Ministeriu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun hodi servisu halo diplomasia ho governu japaun hodi koalia konaba kazu Ianfu iha Timor-Leste ne’e 

“husu ba Ministeriu Negosiu Estrajeiru no Kooperasaun intensifika servisu diplomasia ho Japaun hodi nune’e governu Japaun bele ko’alia kona-ba kazu Ianfu nian iha Timor-Leste, atu nune’e governu Japaun bele husu “dezkulpa formál”, ba vitima atan sexuál sira iha Timor nomós fó kompensasaun no reparasaun ba vitima sira, alende ne’e mós husu ba Ministeriu Edukasaun iha Timor-Leste atu konsidera istória funu mundiál daruak nian bele integra iha kurikulum nasional”, hakotu porta-voz, Marina Galucho.

 

Jornalista : Crispin de J. Amaral.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top